Tènnaru de ‘ssu cantu,
Finìeru llà ppe’ lIà dde ziulijare;
Ed unu chi se ‘ntise ‘ngrizzulare
‘I carni a ru lamientu
Disse: - Chin’è ‘s’aggiellu
Chi de ccà suppra sìentu
Cantare ccussì bbiellu?
- ‘Ssa musica - le disse ‘nnu vicinu
- Deccussì ffrisca e dduce,
‘Nud’è, foze ra vuce
De ‘nu viscignulìcchiu ‘majulinu.
Scuvatu a ‘nnu cuschinu
D’ìliche, ‘a Primarosa,
Campàu qquantu ‘na rosa:
De l’arvaa ru matutinu.
E mmentre mo riposa
All’umbra de ‘sse canne,
‘A vuce sua se spanne,
Miraculu divinu,
Sempre cchiù dduce e ggranne,
De Savutu suttanu a Rrivintinu.
A mmalappena natu,
Senz’aspittare mu mintìa re pinne,
‘Nu cantu appassiunatu
A ru pizzu de l’anima le vinne,
E ru cantàu, ppicciune, duce duce,
A ri stilli de l’aria, a mmenza vuce.
Doppu, tu cchi bbidisti? A Jjumarata
Arrivaru ri canti e ll’armunìa.
‘Ntramente se passava ‘nna sunata,
A ru pizzu ‘na nova nne saglìa;
Pped’ogni ppinna d’ala chi mintìa
Era dd’accuordi ‘n’autra nova unnata.
Matina ppe’ mmatina,
Cchiù cchiara ‘e l’acquazzina,
Cce jittava, ccuntientu, ‘na canzuna;
Ad ogne ffatta ‘e luna
Era ‘nna sirinata,
Ma ccussì dduce chi parìa ccacciata
De ‘na corda trimante de viulìnu.
Ogn‘àrvule vicinu
I juri spampulava
Mu si nn’ abbivirava;
De Sassa a Rrivintinu
‘Na musca nu’ bbulava.
Cà mentre l’unna frisca,
Càrrica de l’adduru d’ogne rrosa,
Sagliadi a ra Virdisca
De sutta Primarosa,
‘U core d’ogni ffrùsculu s‘inchja,
Cumu stasira, de malincunìa.
Ma quannu, chianu chianu,
S’azzarijau re pinne,
‘A vuluntà le vinne
Dde jire cchiù lluntanu,
Ppe’ ccunzulare i vuoschi e ri canniti
De nuovi siti.
E ssi nne jìu... Pped’ìliche e Jìnostre,
Cantannu sempre miegliu e ppe’ ccavuni,
Ad autre terre de ‘ste terre nostre
Purtàu ccanti e bbiscuni.
Pue, nente cchiù!... Cumporma, ‘n cielu, ‘e piettu,
A ra gorna, 'stu viernu 'ntruvulata
De 'na chjna arrummante,
Si cc'è rricota, mol'acqua 'nchiarata
De 'sta jumara nostra murmurante.
'U cielu si cce preja e, ccapusutta,
'Na fila 'e chjuppi si cce specchia ttutta.
Ccu ra cammisa a mmenza gamma azata,
Si cc' è rricota e llava re linzola,
D'allegre lavannare 'na murrata.
'N cielu d'amure 'na canzuna vola
E ll'accumpagna, fàttuse parola,
'U cantu de 'na zìula 'nnamurata.
Ma mòredi ccu 'nn'urtimu lamientu
L'amurusa canzuna cujjintara...
Allura, 'a cchiù qquatrara,
Amprannu cumu vela cuntra vientu
'A cammisa de sita chi rinchjara,
Dice a ra cchiù bbicina:
- Guarda, cammisa rara!
Guarda, cammisa fina!
L'ha ffilata 'na fata,
L'ha ttissuta 'nu ragnu,
E' ttantu dilicata chi me spagnu,
Purzì, de le dunare 'na guardata.
Chi sa de dduve vene!...
Me cape intra 'nu pugnu.
Trappànnula, m'addugnu
Quale valure tene!
'A manu chi 'a 'nsapuna
'A strince e 'u' ssi nn'adduna.
Criju ca mancu l'acqua
'A sente, mentre 'a sciacqua.
'U’ d'ha mmaniche, 'un tènedi fadelle,
'U d'ha spichìetti, lìefrichi, nimelle:
E' nnu lippu, è 'nnu velu trasparente...
Pare ffatta ccu nnente!
Ah, si nn'avèrad'una,
Pur'iu de 'ssa manera,
Cumu me ricrijera!
Ma 'na tanta furtuna
'U’d'è ppe' 'nna quatrara
Ch'è nnata lavannara!
-E bbrava a Ccarulina!
- Le disse Ccatirina -
Se vide ca lavannu
Tridici misi l'annu,
Te si' ffatta de pella dilicata,
Cumu 'na signurina!
Iu, no! Sugnu ristata
'Na lavannara vera
E 'sta cammisa mia nu' ra cancèra
Mmancu ccu ra cammisa de 'na fata!
'U' bbene dde livante,
'U' bbene dde punente;
E' rrustica, è ppuncente
Cumu 'nu vessicante.
Ma è ffatta ccu jjinostra
De chista terra nostra
E ppe' ra pella mia
E' 'nna galantaria!
'U' ll'ha ffilata 'a fata,
'U' ll'ha ttissuta 'u ragnu,
M'arriva a ru carcagnu,
Pare 'nna cirma ujjata;
Ma de 'ssa tua è cchiù mmeglia
Ch'armenu me cummeglia!
E puru ca me carda
E 'un cape intra 'nu pugnu,
Addura dde cutugnu
E ssa dde spicanarda!
Me ricuordu... Fo’ cota ccu ‘ste manu
a ‘nnu diestru luntanu;
Vulluta a 'nna quadara
Ccu ll'acqua 'e 'sta jumara;
Manganata, filata,
De sira, ‘mparu ‘mparu,
Avanti 'a vamparata
Cara 'e 'nu fuocularu.
A 'nnu granne tilaru
Vinne ddoppu tissuta
E ppue vinne ttagliata,
E ppue vinne ccusuta.
Era 'nnu palu l'acu,
'U filu era 'nnu spacu;
Ma cc' èradi turciuta,
Cchiù fforte, 'na spiranza :
Chilla chi, 'n quatraranza,
Avimu tutte avuta.
E ra stipài a 'nna cascia
De tavule d'apita,
De dduve, a ffrunte vascia,
Ccu mmie niscìu quannu niscivi zita.
'N'uominu sulamente
E ru sule l'hau bbista;
'A sita e ra battista
Nn'hàu ccanusciutu gente!...
Ma pue, quale durata
Tene 'ssa vilittella?
A ra prima lavata
Li se scurcia ra pella,
Mentre, ppe' qquantu fai,
'Sta mia 'u' sse strude mmai!
Doppu vint'anni 'e prova,
Guàrdala, ancora è nnova,
Ccu ttuttu ch'allivata
S'è ssupra 'sta fadella
'A cchiù ssanizza e bbella
De masculi nidata.
Ma, supra tuttu, penza
E 'ste parole pisa a ra vilanza :
'A sita èdi apparenza,
'A jinostra è ssustanza.
'Na ranocchia spurtiva,
Chi facìa ri sircizzi all'àutra riva,
L'accuse e re difise
D''e lavannare 'ntise ,
E ddisse a Ccatirina :
- Ha ttuortu Carulina.
Iu nud'usu cammise;
Ma si vene ppe' mmie puru 'ssa vostra
Moda pazzisca de purtare panni,
Pûe priedicare, Catirì, cent'anni,
Ma 'u' mmi nne mintu una de jinostra,
Mancu si tu te scanni! -
A ru paise miu, 'na vota, cc'era,
(Eppe' ffurtuna nostra, cc'èdi ancore)
'Na funtanella ditta de Fruntèra,
Chi nesce dde 'na petra figlialora.
Umbra le fà 'nna cerza 'ndedarata
Dduve l'aggielli càntanu a jjurnata.
De quannu munnu è mmunnu
'Ssa funtanella è stata
'A fata 'e 'sta cuntrata.
Ha ppirinchiùtu 'a vozza
All'antinati mie fatigaturi
E ppue l'ha rrifriscatu 'e cannarozza,
'Ntramente de simente
Inchjanu i surchi funni e dde suduri.
Ppe' ddare 'n'unuratu
Pane a ra gente chi l'avìa ssudatu,
Ha 'mpastatu 'a farina
De tutte 'ste mulina,
Ed ha ccu ttutti quanti i culaturi,
Abbiviratu juri
E rrose d'ogne mmise,
Mo' ppe' re gioie e mmo ppe' ri duluri
De tuttu 'stu paise.
Ma 'na matina, musiche, bannère,
Discurzi, vattimanu,
De 'nu vuoscu luntanu
Arrivàru zzert'acque furistere,
E ccu re furie pazze
D' 'e cunnutte furzate
Affunnìeru re strate,
Allagaru re chiazze
E 'nnu paise sanu
Riddusseru a ppantanu!
'A povara funtana de Fruntèra,
Se sa, fo’ abbannunata,
Ppecchì 'sta ggente nostra è ssempre stata
O 'ngrata o trafaccèra.
Fina chi l'ha ssirvutu
Ppe' rrifriscare cannarozza e jjuri,
L 'ha ssùbbitu rinnutu
Tutti quanti l'unuri;
Ma quannu ppe' ra site paisana
È arrivata 'n'atr'acqua furistera,
L 'ha ddittu: statte bbona, o de Fruntèra
Vecchia funtana!
Ma tu chi vìeni 'e suttaterra e 'mpunnu
Canusci cum 'è ffattu e bba ru munnu,
Nulla parola d'odiu o de minnitta,
Cara funtana de Fruntèra, hai ditta.
Ppe' ssupra 'u ceramìle
Chi nn'hadi n 'àutru accuoppulatu a pponte,
Discurri cumu prima cu ra fonte
Chi cum'è cchiara deccussì è ffidile.
E ccanti e ccanti. A 'nn 'apa ed a 'nnu jure,
De l'ùomini cchiù ddigni,
Cunsacri mo l'amure
Chi prima dave a ttradituri 'ndigni.
De supra chira cerza 'ndedarata
'Nu mìerulu rispunne a prijmavera
Ccu 'na canzuna tantu appassiunata
Chi finisce ccussì: funtana, spera!...
Passàru ll'anni. Curtu quantu amaru,
Vinne 'nnu malu mise de frivaru.
A terra, abbotracata,
'Unn'ha ppututu cchiù
E ss'è, ppardìu, spracata
De cientu banne: vuu!...
'A cunnutta furzata
A mmare è scigulata;
'E funtanelle asciutte
Se su' ttruvate tutte,
E ra gente 'mpidile,
Cchiù mmo ca prima 'ngrata,
Cchiù mmo ca prima vile,
A Ffruntera è tturnata.
A cchira funtanella abbannunata,
Ch'è ssempre llà dduv'era,
All'umbra de 'na cerza 'ndedarata,
Chi 'un cància dde bbannera.
Dice ra fonte: -Mo cchi cce vulèra
Ccu 'ssa canaglia 'ngrata,
Ccu 'ssa gente due vote trafaccèra,
Chi curre a ri bisuogni dduve tata?
'Nu pugnu de vilenu e sse pirdèra
Dde tutt'a radicata! -
Ma chira funtanella abbannunata
Rispunne dde ccussì: -Ppe' qquantu vili,
Penza ca me su' ffili,
O fonte 'ntruvulata. -
Ed ìnchje ri varrili
De chira gente 'ngrata.